نوع مقاله : علمی - پژوهشی
نویسنده
استاد گروه فقه شافعی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
از جمله شاخصهای کیفیت قانون، شفافیت و قابلیت پیشبینی آن است؛ یعنی معنای موردنظر مقنن چنان روشن باشد که شهروندان عادی شخصاً یا به کمک مشاور حقوقی بهسادگی بتوانند از عهدۀ فهم آن برآیند و بهراحتی رابطۀ رفتار خود با قانون و نتایج برخورد این دو را پیشبینی کنند. در بیان تمثیلی قانون که مثالهایی از یک مفهوم کلی مورد حکم واقع میشود و تشخیص مضوعات مشابه به مفسران و مجریان واگذار میگردد، خودبهخود دو شاخص شفافیت و قابلیت پیشبینی قانون تضعیف و پای تفسیر و تأویل و مقایسه و تشبیه به بحث باز میشود. در چنین وضعیتی سوء تفسیر قانون، توازن حقوق و آزادیهای اشخاص و منافع عمومی را در معرض تهدید قرار میدهد. در اینگونه موارد بر مبنای منطق حقوقی و اصول تفسیر قوانین کیفری و با تکیه بر ذوق سلیم باید روح آن مفهوم کلی یا وصف مشترک مثالهای آن یا حکمت وضع قانون یا ارزش مورد حمایت مقنن را پیدا کرد و مناط حکم و ملاک ترسیم قلمرو قانون و تشخیص مصداقهای آن بهشمار آورد. این رهیافت تفسیری که قضات انگلیسی بیشتر از دیگران آن را بهکار گرفتهاند، در تفسیر قوانین کیفری ما هم بهدلیل کثرت مقررات تمثیلی و سوء تفسیر آنها در مراجع قضایی، موقعیت اجرایی چشمگیری دارد. این مقاله پس از معرفی موضوع و بیان چگونگی برخورد آن با شاخصهای کیفیت قانون، به تحلیل نمونهای از سوءبرداشتهای قضایی و بیان رهیافت تفسیری آن میپردازد.
کلیدواژهها
عنوان مقاله [English]
Allegorical Expression of Criminal Statutes and law Quality Criteria; Challenge Approach
نویسنده [English]
- Jalil Omidi
Professor, Department of Shafi'i Jurisprudence, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده [English]
Transparency and foreseeability are two criteria of quality of law. That is, the intended meaning of the legislator must be so clear that ordinary citizens in person or by legal counsel can understand it and predict the relationship between their behavior and the law and the results of the interaction. In the allegorical expression of law; where examples of a general concept prescribed by the law and recognition of similar issues is left to the commentators and executors, the transparency and predictability -as two criteria of law quality - are weakened and the path of interpretation, comparison and analogy is opened up for discussion. In such a situation, misinterpretation of the law threatens the balance between individual rights and freedoms and public interests. In such cases, the spirit of that general concept or the common description of its examples, or the rationality of the statute, or the value protected by the legislator, must be found and considered as the criterion of the ruling of statute. This interpretive approach, which has been used more by English judges than others, has a considerable practical position in the interpretation of criminal statutes of Iran due to the multiplicity of allegorical provisions and their misinterpretation. After introducing the topic and explaining how it deals with the quality standards of law, this essay analyzes a sample of judicial misconceptions and statement its interpretive approach.
کلیدواژهها [English]
- allegorical expression
- interpretative approach
- transparency of law
- predictability of law
- quality of law
- wisdom of the law
منابع
الف) فارسی و عربی
- قرآن مجید.
- آزمایش، علی (1352). «بررسی انتقادی قانون مجازات عمومی 1352». نشریة دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، (13)، 1-22.
- استجازۀ رؤسای قوۀ قضاییه، 1397-1399.
- امیدی، جلیل (1398). تفسیر قوانین جزایی. تهران: میزان.
- البستانی، فؤاد افرام (2016). منجد الطلاب. بیروت: دارالمشرق.
- بلخی، جلالالدین محمد (1385). مثنوی معنوی. نسخۀ نیکلسون، تهران: ققنوس.
- پاد، ابراهیم (1348). حقوق کیفری اختصاصی. چ دوم، تهران: دانشگاه تهران.
- استین، پیتر (1387). «تفسیر و استدلال حقوقی در حقوق رم». ترجمه رحیم فروغی نیک، مجلۀ حقوقی دادگستری، (62-63)، 273-302.
- دلماس مارتی، میری (1393). نظامهای بزرگ سیاست جنایی. برگردان، علی حسین نجفی ابرندآبادی، چ دوم، تهران: میزان.
- شبستری، محمود (1399). گلشن راز به تصحیح حسن الهی قمشهای. تهران: آگاه.
- قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، 1358-1368.
- قانون اخلال در نظام اقتصادی کشور، مصوب 1369.
- قانون تشدید مجازات مرتکبین اختلاس و ارتشا و کلاهبرداری، مصوب 1367.
- قانون جرائم رایانهای، مصوب 1388.
- قانون مجازات اسلامی، مصوب 1375-1392.
- مجمع عمومی سازمان ملل متحد، اعلامیه جهانی حقوق بشر، 1948.
- مجمع عمومی سازمان ملل متحد، کنوانسیون بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی، 1966.
- محسنی، مرتضی؛ کلانتریان، مرتضی (بیتا). مجموعه نظرهای مشورتی ادارۀ حقوقی وزارت دادگستری در زمینة مسائل کیفری. تهران: وزارت دادگستری.
ب) انگلیسی
- Bart van der Sloot (2020). “JIPITEC”. Journal of Intellectual Property, Information Technology and E-Commerce Law, 11 (3).
- Black, H. C., (1991). Black's law dictionary. 6th, ed., U.S. A
- Council of Europe (1950). Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms.
- Kiralfy, A.K. R. (1990). the Englishe legal system. 8th ed., London, Sweet and Maxwell.
- Walker, R. J. (1990). the English legal system. 6th ed., London, Butterworth, 1985.
- Ingman, T. (1990) the English legal process. 3rd ed., London, Blackstone.
- R.J. Walker (1985). The English legal system. London, Butterworth.
- UNITET NATIONS ORGANIZATION (1984). Convention against Torture and Other Cruel. Inhuman or Degrading Treatment or Punishment.
- Vasan, R.S. (1980). Latin Words and Phrases for Lawyers. Canada, Law and Busness.
)