نوع مقاله : علمی - پژوهشی
نویسنده
استادیار، گروه حقوق دانشگاه آیت الله العظمی بروجردی (ره)، بروجرد، ایران
چکیده
امروزه اگر ابعاد معضل اعتیاد و مواد مخدر و روانگردان برشمرده شود، بی شک، یکی از ابعاد مهم آن که هم دارای آثار اقتصادی است و هم دارای تبعات خانوادگی و اجتماعی و فرهنگی، مسأله افزایش جمعیت محکومان جرایم مواد مخدر و روانگردان به مجازات حبس است. بنا بر این، نتایج تحقیقات و عبرت از تجربیات گذشته، این انتظار معقول را ایجاد میکند که درباره افزایش جمعیت زندانیان جرایم مواد مخدر و روانگردان تدبیری اندیشیده شود، و از راه تعمیم اصلاحات صورت گرفته در قوانین عام و یا با وضع مقررات خاص، در سیاستهای پیشین تجدیدنظر شود. با این حال، از نقطه نظر کیفر حبس، نه تنها این انتظار تا کنون محقق نشده، بلکه در نیمه دهه 1390 قانونی همسو با سیاستهای حبسگرای گذشته و برخلاف همه یافته های علمی و تجربههای قبلی به تصویب رسید که سیاست کیفری در قبال مواد مخدر و روانگردان را در زمینه مجازات حبس تشدید نمود. این قانون چیزی نبود جز قانون ماده واحده الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر که گرایش به سختگیری و حبسگرایی را در تبصره خود به نمایش میگذارد. این مقاله با اتخاذ روش توصیفی تحلیلی، ضمن بررسی چرایی و چگونگی تصویب تبصره مزبور، به ارزیابی آن مقرره از منظر سیاست حبسزدایی پرداخته و به این نتیجه رسیده است که تصویب این قانون سختگیرانه، بیش از آنکه متکی به مبانی فقهی-حقوقی یا دلایل علمی باشد، به منظور اقناع طرفداران مجازات اعدام و پاسخ به مطالبات کیفرگراییِ عوامگرایانه ایشان صورت گرفته است. این مقرره، برخلاف سیاستهای کلی نظام، برنامههای توسعه، و رویکرد قوانین عادی، به توسعه و تقویت حبسگرایی پرداخته، نظام عدالت کیفری را با مشکلات عدیدهای همچون تشدید تورم جمعیت زندانیان و افزایش هزینه های زندانها، افزایش مشکلات خانواده محکومان و وارد کردن نوجوانان و جوانان به چرخه رسمی عدالت کیفری مواجه می کند.
کلیدواژهها
عنوان مقاله [English]
Tendency to Imprisonment and exacerbation of prisons’ problems in the mirror of Note of Article added to War against Narcotic Drugs Act
نویسنده [English]
- Javad Riahi
چکیده [English]
Nowadays, increase of prison population (convicted criminals for narcotic drugs and psychedelics) is an important aspect of the problem of narcotic drugs and psychedelics. Considering the studies’ results and experiences of the past, therefore, it is reasonably prospected that policies in this aspect should be revised. In the viewpoint of incarceration penalty, however, not only the prospect has not been occurred, but the penal policy of narcotic drugs and psychedelics over imprisonment has been exacerbated in the middle of 1390 decade with ratification of Acts that was favorable with the last incarcerating policies including the note of Article added to narcotic drugs and psychedelics Act that represents severity and tendency to imprisonment. This article by descriptive-analytical method examines reasons and quality of the Act and evaluates it with the viewpoint of decarceration policy and concludes that the Act enacted for satisfying adherents of execution and to response to their populist applications of penalty, instead of relying on jurisprudential-legal bases or scientific reasons. The Act develops and strengths tendency to imprisonment on the contrary to general policies of the State, development programs, and approach of the statutes. It also confronts criminal justice system with several problems like increase of prison population, increase of costs of prisons, raise of problems of convicted person’s family and engagement of juveniles in criminal justice system.
کلیدواژهها [English]
- Narcotic Drugs
- Psychedelics
- Tendency to Imprisonment
- Prison Population
الف) فارسی
- کتابها و مقالهها
- آشوری، محمد (1394)، جایگزینهای زندان یا مجازاتهای بینابین، چ سوم، تهران: گرایش.
- احمدی، حبیب (1396)، جامعه شناسی انحرافات، چ هشتم، تهران: سمت.
- احمدی، حبیب و ایمان، محمدتقی (1385)، «بررسی تأثیر مجازات مجرمین مواد مخدر بر کیفیت زندگی خانوادههای آنان: مورد مطالعه خانوادههای زنداینان مواد مخدر شهر شیراز»، مجله مطالعات اجتماعی ایران، شماره 1، صص 1-19.
- باقی، عماد الدین و موسوی، میرطاهر (1396)، «پیامدهای زندانی شدن بر خانواده زندانیان»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، سال 6، شماره 3، صص 517-550.
- بهرهمند، حمید (1396)، «سیاست حبس زدایی در نظام تقنینی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه راهبرد، سال 26، شماره 82، صص 357-382.
- پورهاشمی، سیدعباس (1383)، زندان هنر تنبیه یا مجازات قانونی، چ اول، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه.
- جلیلیان، فرزاد و میرزایی علویجه، مهدی و آموئی، محمدرضا و زینت مطلق، فاضل و حاتمزاده، ناصر و وردیپور، حمیداله (1392)، «بررسی میزان شیوع و الگوی سوء مصرف مواد در زندانیان شهر کرمانشاه»، فصلنامه بهداشت و ارتقاء سلامت، سال 1، شماره 2، صص 41-48.
- خلیلزاده، ایرج و حسنی، میثم (1398)، محشای قانون مبارزه با مواد مخدر، چ اول، تهران: خرسندی.
- ذبحی، حسن (1399)، شرح و بررسی ماده 45 الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر مصوب 1396، ج1، چ دوم، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه.
- رحمدل، منصور (1386)، «علل افزایش جمعیت کیفری در مورد جرمهای مربوط به مواد اعتیاد آور غیر قانونی»، مجموعه مقالات همایش راهکارهای کاهش جمعیت کیفری زندان، چ اول، تهران: میزان، صص 27-46.
- جعفرقلی، ناصر (1386)، «راهکارهای کاهش جمعیت کیفری، مجموعه مقالات همایش راهکارهای کاهش جمعیت کیفری زندان»، چ اول، تهران،: میزان، صص 137-142.
- داوودی گرمارودی، هما (1386)، «اندیشههای مجازات و عوامل مؤثر بر حجم جمعیت کیفری»، مجموعه مقالات همایش راهکارهای کاهش جمعیت کیفری زندان، چ اول، تهران: میزان، صص 47-64.
- شهیدزاده، ژاله (1386)، «راهکارهای کاهش جمعیت کیفری زندانها با تکیه بر قرار کفالت»، مجموعه مقالات همایش راهکارهای کاهش جمعیت کیفری زندان، چ اول، تهران: میزان، صص 143-150.
- فروغیفر، جواد (1386)، «نقش قضازدایی در کاهش جمعیت کیفری زندانها»، مجموعه مقالات همایش راهکارهای کاهش جمعیت کیفری زندان، چ اول، تهران: میزان، صص 189-203.
- محبی، شاهرخ (1382)، «تأثیر حبس بر مجرمان مواد مخدر»، ماهنامه اجتماعی، فرهنگی و آموزشی اصلاح و تربیت، سال1، شماره 7، صص 29-35.
- مختاریان، حسین و هاشمی، علی (1389)، اقتصاد مواد مخدر-برآورد هزینه در ایران، مجله بررسی مسائل اجتماعی ایران، سال 1، شماره 4، صص 151-175.
- مرکز آمار ایران (1398)، سالنامه آماری کشور 1398، چ اول، تهران: مرکز آمار ایران.
- مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی (1396 الف)، اظهارنظر کارشناسی (اولیه) درباره طرح الحاق یک ماده به قانون مبارزه با مواد مخدر، تهران: مجلس شورای اسلامی.
- مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی (1396 ب)، اظهارنظر کارشناسی (نهایی) درباره طرح الحاق یک ماده به قانون مبارزه با مواد مخدر، تهران: مجلس شورای اسلامی.
- معظمی، شهلا (1386)، «جانشینهای مجازات زندان برای زنان»، مجموعه مقالات همایش راهکارهای کاهش جمعیت کیفری زندان، چ اول، تهران: میزان، صص 65-87.
- موسوی مجاب، سیددرید و احمدزاده، رسول و رستمی، سینا (1399)، «واکاوی سیاست جنایی قانونگذار در ماده 45 الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر»، فصلنامه آموزههای حقوق کیفری، سال 17، شماره 19، صص 249-271.
- میرحسینی، زهرا و ابراهیمی، مرضیه (1398)، «مطالعه تجربه زیسته کودکان و نوجوانان در خانوادههایی با والد زندانی»، مجله مطالعات اجتماعی ایران، سال 13، شماره 1، صص 133-153.
- نیکپور قنواتی، لیلا و احمدی، حبیب (1389)، «تأثیر زندانی شدن محکومین به جرایم مواد مخدر بر وضعیت بهداشت روان زنان آنها»، فصلنامه جامعه شناسی کاربردی، شماره 1، صص 143-158.
- تارنماها:
- پایگاه اطلاع رسانی دولت (1401)، خبر شماره 395982 (22/06/1401):
www.dolat.ir/detail/395982 <دسترسی: 21/07/1401>
- خبرگزاری مهر(1401)، خبر شماره 5580991 (13/06/1401):
www.mehrnews.com/news/5580991 <دسترسی: 21/07/1401>
- روزنامه همدلی (1400)، خبر شماره (18/07/1400):
https://www.hamdelidaily.ir/index.php?post=25135 <دسترسی: 20/10/1401>
- عصر ایران (1400)، خبر شماره 791133 (06/04/1400):
www.asriran.com/fa/news/791133 <دسترسی: 21/07/1401>
- علیزاده، علی (1396)، مصاحبه با ایسنا، خبر شماره 96081508952 (15/08/1396):
https://www.isna.ir/news/96081508952/ < <دسترسی 5/3/1400
- قویالبنیه، ابوالفضل (1395)، تارنمای شبکه مطالعات سیاستگذاری عمومی (02/05/1395):
www.web.archive.org <دسترسی: 12/07/1401>
- مرکز بین المللی مطالعات زندان (2018):
www.prisonstudies.org/country/Iran <دسترسی: 12/07/1401>
- محمدی، غلامعلی (1401)، مصاحبه منتشر شده در پایگاه خبری خبرآنلاین (07/04/1401):
www.khabaronline.ir <دسترسی: 12/07/1401>
- معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضائیه (1397)، خبر شماره 17624، (14/08/1397):
www.scpd.eadl.ir/news/ID/17624 <دسترسی: 21/07/1401
)