تعامل ارکان جرم؛ رویکردها و مبانی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه حقوق، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شهید چمران، اهواز، ایران.

چکیده

تعامل ارکان جرم به تأثیر و تأثر متقابل رکن مادی و معنوی و نقش هر یک در ایجاد دیگری اشاره دارد. پذیرش یا نفی چنین تعاملی ریشه در مبانی فلسفی و معرفت‌شناختی دارد؛ چراکه بدون توجه به این مبانی و صرفاً با اتکا به مباحث حقوقی، تعیین تکلیف تعامل رکن مادی و معنوی کاری دشوار و لاینحل است. قائل شدن به وابستگی متقابل امور مادی با وضعیت‌های ذهنی-روانی، رویکردی را اقتضا می‌کند که بر تأثیر و تأثر متقابل این ارکان تأکید دارد. در چنین رویکردی، جرم ماهیتاً در تعامل رکن مادی و معنوی تحقق می‌یابد و نه از ترکیب آن دو. جرم با چنین ماهیتی، تجزیه‌ناپذیر است و تنها به‌صورت انفرادی قابل تحقق خواهد بود. این دیدگاه، ضمن تغییر کیفیت ارکان جرم، تأثیراتی اساسی بر حوزه‌های مختلف حقوق کیفری دارد؛ از جمله شرط تقارن، انتساب مادی و معنوی، سبب اقوا از مباشر، شرکت در جرم و سایر مفاهیم و نهادهای مرتبط. در مقابل، نفی وابستگی امور مادی به وضعیت ذهنی-روانی و برعکس، به رویکردی می‌انجامد که استقلال رکن مادی و معنوی را می‌طلبد؛ به‌گونه‌ای که ارکان جرم جدا و بی‌ارتباط با هم محقق می‌شوند. در این رویکرد، جرم مجموعه‌ای ترکیب‌یافته از ارکان مادی و معنوی است که قابلیت تجزیه دارد و امکان تحقق اشتراکی آن نیز میسر است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Interaction Between the Elements of Crime: Approaches and Theoretical Foundations

نویسنده [English]

  • Farshad Changaie
Asistant Professor, Faculty of Law and Political Science, Shahid Chamran University, Ahvaz, Iran.
چکیده [English]

The interaction of the constituent elements of a crime denotes the reciprocal influence and interdependence between actus reus and mens rea, as well as the role each plays in the genesis of the other. The affirmation or denial of such interaction is fundamentally grounded in philosophical and epistemological premises; since, absent a thorough examination of these premises, and relying exclusively on legal theory, the issue of defining the interaction between the material and mental elements remains an intricate and ultimately unresolved question. Recognition of the mutual dependence of physical conduct on mental-psychological states necessitates an interpretative framework that underscores their reciprocal effect. Within this framework, a crime is ontologically constituted through the interaction of the material and mental elements, rather than through a mere conjunction of them. Such a conception of crime renders it indivisible and only capable of realization as a singular, unified phenomenon. the attribution of both actus reus and mens rea, the doctrine of superior causation over the direct perpetrator, complicity, and other associated legal concepts and institutions. In contrast, repudiation of the interdependence between physical acts and mental states leads to a doctrinal approach that insists on the separateness and autonomy of the material and mental elements, whereby the constituent elements of the crime are actualized independently and without necessary correlation. Under this approach, the crime is regarded as a composite aggregation of material and mental elements that are analytically separable and capable of being concurrently, yet distinctly, realized.

کلیدواژه‌ها [English]

  • interaction between actus reus and mens rea
  • independence of crime elements
  • nature of crime
  • criminal law theory

مراجع

  1. منابع

    الف) فارسی

    1. ابن‌سینا (1404ق). ‌شفا (‌طبیعیات). ج 2، النفس، ‌قم: مکتبه آیه‌الله المرعشی.
    2. ارسطو (1378). دربارۀ نفس. ترجمۀ علی مراد داودی، تهران: حکمت.
    3. ارمن کواین، ویلاردون (1385). پنج نقطه عطف تجربه‌گرایی. ترجمۀ فردین جهان‌بین،‌ ذهن، (28).
    4. افضلی، علی (1386). راه‌حل فیلسوفان اسلامی برای مسئلۀ رابطۀ نفس و بدن، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران. مجلۀ فلسفه، ۳۵(۳).
    5. پناهی ‌آزاد، حسن (1401). تبیین و مقایسۀ فرایند تحقق ادراک حسی از دیدگاه معرفت‌شناسی نوصدرایی و روانشناسی شناختی. ذهن، (91).
    6. جمعی از مترجمان (1393). نظریه‌های دوگانه‌انگاری و رفتارگرایی در فلسفۀ ذهن. چ اول، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
    7. چنگایی، فرشاد (1402). امکان‌سنجی تعامل رکن مادی و معنوی (و تأثیر آن) در تحقق جرم. رساله جهت اخذ درجۀ دکتری دانشگاه شهید بهشتی.
    8. حاجی‌ده‌آبادی، احمد (1396). جرایم علیه اشخاص (قتل). چ اول، تهران: میزان.
    9. حائری یزدی، مهدی (1379). اثبات عالم خارج. دوره 1، شمارۀ پیاپی 2.
    10. حسنی، ابوالحسن (1396). ماهیت ادراک حسی و اعتبار آن از منظر حکمت عقلانی وحیانی. ذهن، (70).
    11. خاتمی، محمود (1400). فلسفۀ ذهن. چ نخست، تهران: آزاد.
    12. خسروی، محمدمهدی؛ رضایی، مهدی (1392). معرفت‌شناسی ثبوتی گزاره‌های حقوقی (با تکیه بر نظرگاه فلسفی حقوق اسلامی). فصلنامۀ پژوهش حقوق عمومی، (3).
    13. خوش‌سیما، هوشنگ؛ فرخی‌پور، سجاد؛ جلالوند، ‌مهدی (1397). نظریه نوخاسته‌گرایی زبانی در بوتۀ نقد. دوفصلنامۀ علمی- پژوهشی انسان‌پژوهی دینی، (39).
    14. دکارت، رنه (1369). تأملات در فلسفۀ اولی. ترجمة احمد احمدی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
    15. دهباشی، مهدی؛ شجاعی، نسرین (1393). تحلیل و ارزیابی رهیافت‌های گوناگون در رابطۀ ذهن و بدن و نظر غالب ارسطو. پژوهش‌های علوم انسانی نقش جهان، دورۀ جدید، 1(1).
    16. ذاکری، مهدی (1389). علّیت ذهنی. فصلنامۀ تطبیقی فقه و الهیات، 15(58)، شمارۀ پیاپی 58.
    17. ذاکری،‌ مهدی (1390). نظریۀ عمل ابن‌سینا. نقد و نظر، 16، (4)، پیاپی 64.
    18. ذبیحی، محمد (1389). فلسفۀ مشاء با تکیه بر اهم آرای ابن‌سینا. چ چهارم، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها.
    19. رضازاده جودی، مهدی؛ رضازاده جودی، محمدکاظم (1398). بررسی و نقد تعامل عِلّی نفس و بدن دکارتی. 20(79)، شماره پیاپی79.
    20. رضایی، مرتضی (1395). نیم‌نگاهی به مباحث فلسفۀ ذهن. معرفت، 25(۲۲۱).
    21. راسل،‌ برتراند (1399). تحلیل ذهن. ترجمۀ منوچهر بزرگمهر. چ ششم، تهران: خوارزمی.
    22. راسل، برتراند (1348). ‌علم ما به عالم خارج. ترجمۀ منوچهر بزرگمهر، تهران: کتاب.
    23. ریونزکرافت، ایان (1398). فلسفۀ ذهن یک راهنمای مقدماتی. ترجمۀ حسین شیخ رضایی. چ سوم، تهران: صراط.
    24. زالی، روح‌الله، حاجی‌زاده شهسوار، سوسن (1395). روانشناسی عمومی. چ دوم، تهران: آها.
    25. سربخشی،‌ محمد (1390). ادراک حسی، ادراک حضوری. ذهن، (46).
    26. سعیدی مهر، محمدجعفر؛ جامه‌بزرگی، محمد (1394). رویکرد نوخاسته‌گرایی به مسئلۀ ذهن در پاسخ به چالش‌های آفرینش‌گرایی و فیزیکالیسم. شناخت، (73).
    27. سهروردی،‌ شهاب‌الدین (1375). ج 4. چ دوم، ‌مقدمه و تصحیح هانری کربن، ‌تهران:‌ مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
    28. سنایی، علی (1390). بررسی مسئلۀ علیت ذهنی در فیزیکالیسم تحویل‌گرا و غیرتحویل‌گرا. فصلنامۀ اندیشۀ دینی، دانشگاه شیراز، پیاپی 39.
    29. شجاعی،‌ محمدصادق (1386). نگاهی به شناخت از منظر فلسفه، روان‏شناسی و اسلام. مجلۀ معرفت، (119).
    30. شمس، منصور (1395). آشنایی با معرفت‌شناسی. تهران: طرح نقد.
    31. صدرالسادات‌زاده، سید هیبت‌الله (1398). تحلیل مفاهیم فطری دکارت بر پایۀ علم حضوری. دوفصلنامۀ پژوهش‌های معرفت‌شناختی، 8(18).
    32. صمدی، هادی (1383). نگاهی به برخی یافته‌های تجربی در تأیید فطری بودن زبان. ذهن، (20).
    33. طباطبائی، علامه سید محمدحسین (1395). بدایه‌الحکمه. ترجمۀ دکتر علی شیروانی، ج 2،
      چ شانزدهم، قم: بوستان کتاب.
    34. طباطبایی، علامه محمدحسین (1400). نهایته الحکمه. ترجمه و شرح علی شیروانی، ج 1،
      چ چهاردهم، قم: بوستان کتاب.
    35. عارفی، عباس (1381). معرفت و گونه‌های توجیه. مجلۀ ذهن، (9).
    36. عارفی،‌ عباس (1381). نسبت معرفت بدیهی یا پیشینی. مجلۀ ذهن، (20).
    37. عباس زاده، مهدی (1395). ابزارهای معرفت در فلسفۀ اشراقی سهروردی، ذهن، (68).
    38. عوجی، مصطفی، القانون الجنائی العام. ج 2،‌ نوفل، بیروت، لبنان، 1992.
    39. علیزاده، بهرام (1390).‌ مسئلة نفس بدن؛ یگانه‌انگاری صدرایی و نوخاسته‌گرایی. ذهن، (45).
    40. غفوری نژاد، محمد (1389). نظریۀ فطرت و علوم انسانی؛ کنش‌های متقابل. عقل و دین، 1(2).
    41. فتحی‌زاده، مرتضی (1382). نظریۀ انسجام صدق. ذهن، (13).
    42. فیروزجایی، یارعلی؛ صمدی‌فروشانی، محمدرضا (1391). ادراک کلی و جزئی و مدرک آنها از دیدگاه ابن‌سینا و والبرکات بغدادی. ذهن، (52).
    43. قایمی‌نیا،‌ علیرضا؛ رجبی، اسلام؛ صانعی، علیرضا (1397). اثبات عالم خارج از دیدگاه علامه طباطبایی. ذهن، (73).
    44. کاتینگهم، جان (1388). دکارت و فلسفۀ ذهن. ترجمة اکبر معصوم بیگی، چ اول، تهران: آگه.
    45. کرباسی‌زاده، ‌امیراحسان؛ شیخ رضایی، حسین (1391). آشنایی با فلسفۀ ذهن. تهران:‌ هرمس.
    46. کمبل، نیل (1400). درآمدی کوتاه بر فلسفۀ ذهن. ترجمۀ محمد یوسفی، تهران: چ چهارم، تهران: نی.
    47. کیاشمشکی،‌ ابوالفضل (1396). فلسفۀ عمل با نگاهی به دیدگاه علامه طباطبایی در رسالۀ المنامات و النبوات، قبسات، (22).
    48. لموس، نوح (1397). درآمدی بر نظریۀ معرفت. ترجمۀ مهدی فرجی پاک و عاطفه حقی، چ دوم، تهران: مرکز.
    49. لو،‌ جاناتان (1398). مقدمه‌ای بر فلسفۀ ذهن. ترجمۀ امیر غلامی. چ سوم، تهران: ‌مرکز.
    50. لهراسبی، احمد (1398). علّیت ذهنی و برون‌گرایی محتوای حالات ذهنی. ذهن، (78).
    51. مصباح یزدی، محمدتقی (1380). شرح جلد هشتم اسفار اربعه. چ اول، قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    52. محمدخانی، عباس (1395). عنصر روانی جرم، کلیات عنصر روانی-عنصر روانی جرایم عمدی. ج 1. چ نخست، تهران: میزان.
    53. محمدی،‌ عبدالله (1399). فرایند تحقق عمل از منظر ابن‌سینا و ویتگنشتاین متأخر. فصلنامۀ علمی پژوهشی آیین حکمت، 12(46).

    ‌54. مقدم، غلامعلی (1401). علامه طباطبایی و نزدیکی به مبانی عرفانی در تبیین ادراک حسی. ذهن، (89).

    1. ملاصدرا، محمدبین ابراهیم (1380). المبدا والمعاد. چ سوم، تصحیح سیدجلال آشتیانی، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی ملاصدرا.
    2. ملاصدرا، محمدبین ابراهیم (1981). الحکمه المتعالی فی الافسار العقلیه الربعه. ‌ج8. چ سوم، بیروت: دار احیاء التراث.
    3. موسوی مقدم، سیدرحمت‌الله؛ علیزمانی، امیرعباس (1390). ساحت‌های وجودی انسان از دیدگاه علامه طباطبایی. فصلنامۀ علمی- پژوهشی اندیشۀ نوین دینی، 7(27).
    4. مهرا، نسرین؛ چنگایی، فرشاد (1403). کیفیت علم به وقوع نتیجۀ مجرمانه (در پرتو مفهوم معرفت‌شناختی علم). پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه. مجلۀ حقوق اسلامی، 21(80).
    5. میرسعیدی، سیدمنصور (1390). مسئولیت کیفری، قلمرو و ارکان. ج 1، چ سوم، تهران: میزان.
    6. میرمحمدصادقی، حسین؛ صابری، راضیه (1397). تقارن زمانی عناصر مادی و معنوی جرم: ماهیت و رویکردها. فصلنامۀ دیدگاه‌های حقوق قضایی، 24(84).
    7. میرمحمدصادقی، حسین؛ صابری، راضیه (1399). تقارن بین عناصر مادی و معنوی جرم. چ اول، تهران:‌ شهر دانش.
    8. میرمحمدصادقی،‌ حسین (1400). حقوق جزای عمومی 1 (پدیدۀ مجرمانه). چ سوم، تهران: دادگستر.
    9. نیک‌سیرت، عبدالله (1388). دیدگاه فیلسوفان جدید دربارة تصورات فطری. مجلۀ ذهن، (5).
    10. وفائیان، محمدحسین؛ قراملکی، فرامرز (1396). تحلیل وجودشناختی فرایند صدور فعل از منظر ابن‌سینا و صدرالمتألهین، پژوهش‌های هستی‌شناختی، 6(11).

     

    ب) انگلیسی

    1. Axtell, Guy (2021). Barnett, Brian C.; Long, Todd R.; Lopez, Jonathan; Hendricks, Christina (Series Editor), Introduction to Philosophy: Epistemology, University of British Columbia.
    2. Argonov, V. (2014). Experimental Methods for Unraveling the Mind-body Problem: The Phenomenal Judgment Approach. Journal of Mind and Behavior.
    3. Alston, W.P (1989). An Internalist Externalism in Epistemic Justification: Essays in the Theory of Knowledge,. Cornell University Press.
    4. Audi, R. (2003). Epistemology , A Contemporary Introduction to the Theory of Knowledge. Published August by Routledge.
    5. Burge, T. (2004). Individualism and the mental. in Philosophy of Mind, ed. John Heil; New York: Oxford University Press.
    6. Barker, D. (1998). Padfield, Colin, Law made simple, 12th edition, London.
    7. Craig, E. (1996). Action, Routledge Encyclopedia of Philosophy. Routledge.
    8. Cliff, R., & Harvey, W. (2015). Principles of Criminal Law. Edition6, Pearson Education.
    9. Chisholm, R. (1989). Theory of knowledge, Third Edition, Prentice-Hall Inc.
    10. Conee, E., & Feldman, R (2001), “Internalism Defended”, In: H.Kornblith (ed.), Epistemology: Internalism and Externalism, Malden, MA: Blackwell.
    11. Descartes, R. (2003). The Principles of Philosophy, University of Glasgow.
    12. Descartes, R. (2006). A Discourse on the Method; trans. Ian Maclean; Oxford: Oxford University Press.
    13. Descartes, R. (1637). Discourse on the Method of Rightly Conducting the Reason and Seeking Truth in the Science, {http://www.literature.org/authors/desca rtes-rene/reason-discourse/}.
    14. DePaul, Michael; Baltimore, Joseph A (2013), Type Physicalism and Causal Exclusion, Journal of Philosophical Research. 38: 405–418. doi:10.5840/jpr20133821, ISSN 1053-8364.
    15. Descartes, René (1901), Meditations on First Philosophy, Translated by JohnVeitch, http://www.filepedia.org/files/ Descartes'%20Meditations %20on%20First%20Philosophy.
    16. Davidson, D. (1963). ACTIONS, REASONS, AND CAUSES, The Journal of Philosophy,Vol. 60, No. 23, American Philosophical Association, Eastern Division, Sixtieth Annual Meeting, Nov. 7.
    17. Descartes, R. (1647). Notes Directed Against a Certain Program, in Haldane and Ross, eds, The Philosophical Works of Descartes ,Cambridge: Cambridge University Press.
    18. Foster, j. (1991). The immaterial self: A Defence of the Cartesian Dualist conception of the Mind. London & New York: Routledge.
    19. Garber, D. (1998). Descartes; The Encyclopedia of philosophy; London and Newyork: Routledge ,V3.
    20. Goldman A.I (1979). What is Justified Belief? In: Pappas G.S. (eds) Justification and Knowledge. Philosophical Studies Series in Philosophy.
    21. Goetz, S. C. (1988). A Noncausal Theory of Agency, Philosophy and Phenomenological Research. 49 (2).
    22. Geach, P. & Anscombe, G.E.M (1970). Decartes: PhilosophicalWritings (London:Nelson University Paperbacks for The Open University.
    23. Greco, j. (2005). Justification is not internal, in contemporary debates in epistemology. ed. by stuep, M., & soas, A., Oxford: Blackwell Publishing.
    24. Gettier, E. L (1963). Is Justified True Belief Knowledge?. Analysis , Vol. 23, (Balckwell, 1963), (Reprinted in Louis P. Pojman, The Theory of Knowledge).
    25. Hart, W.D (1996).
    26. "Dualism", in Samuel Guttenplan (org) A Companion to the Philosophy of Mind, Blackwel
    27. "Dualism", in Samuel Guttenplan (org) A Companion to the Philosophy of Mind, Blackwell.
    28. Oxford
    29. Hu, J. (2018). Introduction, Actions Are Not Events: An Ontological Objection to the Causal Theory of Action.
    30. Ichikawa, Jonathan Jenkins ,Matthias Steup (2018). The Analysis of Knowledge, The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Metaphysics Research Lab, Stanford University.
    31. Kim, J. (1995). "Mind–Body Problem", Oxford Companion to Philosophy. Ted Honderich (ed.). Oxford:Oxford University Press.
    32. Lehrer, K. (1990). Theory of Knowledge. Boulder and London: Westview Press.
    33. Leibniz, G. W. (1714). Monadology, Stanford Encyclopedia of Philosophy.
    34. Leibniz, G.W (1704). New Essays on Human Understanding. trans. and ed. P. Remnant and J. Bennett ,Cambridge: Cambridge University Press.
    35. Lowe, E. J (1996). Subjects of Experience, Cambridge University Press, Cambridge.
    36. Maslin, K.T (2001). An Introduction to the Philosophy of Mind; Cambridge: Blackwell Publishers.
    37. Magee, B. (1998). The story of philosophy. London, Dorling Kindersley.
    38. Peacocke, C. (1994). Content, in A Companion to the philosophy of mind. ed. Guttenplan, Samuel; Oxford: Blackwell Publishers Ltd.
    39. Plantinga, A (1993). Warrant and Proper Function. Oxford: Oxford University Press.
    40. Putnam, H. (1973). Meaning and Reference. The Journal of Philosophy, Vol.70, No.19.
    41. Queloz, M. (2018). Davidsonian Causalism and Wittgensteinian Anti-Causalism: A Rapprochement, Ergo: An Open Access Journal of Philosophy.
    42. Unger, peter (2006). All the power in the world. Oxford:Oxford University Press.
    43. Robinson, Howard, Dualism (2003). The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2003 Edition). Center for the Study of Language and Information, Stanford University.
    44. Robinson, W. (2013). Epiphenomenalism, In Zalta, Edward N. (ed.). The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Retrieved 1 November.
    45. Schmaltz, T., & Malebranche, N. (2003). The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 20 Edition). Center for the Study of Language and Information, Stanford University.
    46. STEPHEN, S. (2010). Knowledge and Belief in the Criminal Law, Criminal Law Theory: Doctrines of the General Part. Oxford University Press.
    47. Sneddon, A. (2006). Action and Responsibility. sprinder. Sprinder.
    48. Vacariu, G. (2011). The Mind-Body Problem Today, Department of Philosophy, University of Bucharest, Roumania, Open Journal of Philosophy, (1).
    49. Wallace, A. (1999). Consciousness At The Crossroads: Conversations With The Dalai Lama On Brain Science And Buddhism. Snow Lion.
    50. Wilson, G. (2016). Shpall, Samuel, Action:The Explanation of Action, The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Metaphysics Research Lab, Stanford University.
    51. Wilson, G., & Shpall, S. (2016). Action:The Explanation of Action, The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Metaphysics Research Lab, Stanford University.

     

     

مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی
دوره 55، شماره 1
خرداد 1404
صفحه 72-49

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار