اجرای تعزیر؛ الزام یا اختیار

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، ایران.

چکیده

تعزیرات به‌عنوان یکی از پاسخ‌های کیفری پیش‌بینی‌شده در فقه، متکفل پاسخ‌دهی به بخش عمده‌ای از جرایم هستند و به‌دلیل همین گستردگی از اهمیت بسزایی برخوردارند. یکی از موضوعات تعیین‌کننده در تعزیرات موضوع الزامی یا اختیاری بودن اقامۀ تعزیر است. به این معنا که از نظر فقهی، آیا حکومت اسلامی در مواجهه با تعزیرات دارای تکلیف است یا در این حوزه اختیار دارد؟ به دیگر سخن، حاکم اسلامی حق اقامۀ تعزیر دارد یا مکلف به اقامۀ تعزیر است؟
در این نوشتار ضمن تحلیل مستندات فقهی دو رویکرد الزامی یا اختیاری بودن اعمال تعزیر، این نتیجه به‌دست آمده است که رویکرد الزام محور دارای مستند قابل اتکایی نیست و ادلۀ شرعی، اختیاری بودن تعزیر را به اثبات می‌رسانند. بر این اساس قانونگذار ملزم به جرم‌انگاری همۀ اعمال حرام نیست و دست وی در عدم جرم‌انگاری باز خواهد بود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Implementaion of ta’azir; Obligation or Discretion

نویسندگان [English]

  • Mohsen Borhani 1
  • Morteza Babaei 2
1 Assistant Professor, Faculty of Law & Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 MA. In Criminal Law & Criminology, Faculty of Law & Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده [English]

As a principal component of the Islamic penal system, ta’azir constitutes a significant category of punishments designed to address a broad range of criminal offenses. Owing to this expansive scope, ta’azir occupies a position of notable importance within Islamic criminal jurisprudence. A fundamental question in this regard concerns whether the implement of ta’azir by an Islamic government is a religious obligation or merely a discretionary authority. In other words, is the Islamic ruler under a binding duty to implement ta’azir penalties, or is he permitted, but not obligated, to do so?
Through a critical analysis of the scriptural and juristic foundations underlying both the obligatory and discretionary approaches, this study concludes that the obligation-based view lacks sufficient evidentiary support, while the relevant shar’i (Islamic legal) proofs substantiate the discretionary nature of ta’azir. Accordingly, the legislator is not bound to criminalize all prohibited acts, and retains the authority to refrain from criminalization where considerations of public interest (maṣlaḥa) so warrant.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ta’azir discretionary approach
  • obligation-based approach
  • criminalization
  • decriminalization
  • maṣlaḥa (public interest)

مراجع

  1. منابع

    الف) فارسی

    1. انصاری، قدرت‌الله؛ انصاری، محمدجواد؛ بهشتی، ابراهیم؛ طباطبائی، سیدعلی‌اکبر (1385). تعزیرات از دیدگاه فقه و حقوق جزا. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
    2. باقی‌زاده، محمدجواد؛ امیدی‌فرد، عبدالله (1393). ضرورت حفظ نظام و منع اختلال در آن در فقه امامیه. فصلنامۀ شیعه‌شناسی، 12(47)، 170-200.
    3. حاجی‌ده‌آبادی، احمد (1399). قواعد فقه جزایی. چ پنجم، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    4. صادقی، مهدی، وبگاه مدرسۀ فقاهت، درس نهج‌البلاغه (حکمت‌ها)، 1395 شمسی، به آدرس: <https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/sadeqi/nahj/95/950628> آخرین بازدید دی 1403.
    5. طباطبایی، ابوالفضل، وبگاه مدرسۀ فقاهت، درس نهج‌البلاغه، 1401 شمسی، به آدرس: https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/tabatabaei_abolfazl/nahj/1400/14010226 آخرین بازدید دی 1403.
    6. قافی، حسین؛ شریعتی فرانی، سعید (1396). اصول فقه کاربردی. ج 2، چ نهم، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    7. کدخدایی، محمدرضا (1387). بررسی فقهی و حقوقی قاعدۀ «التعزیر فی کل معصیه. نشریۀ فقه اهل‌بیت، (4)، 91-142.
    8. مکارم شیرازی، ناصر (1383). تعزیر و گسترۀ آن. چ اول، قم: مدرسه الامام علی بن ابی طالب.
    9. نوبهار، رحیم (1398). از حفظ حکومت تا حفظ نظام. پژوهش حقوق عمومی، (63)، 43-64.
    10. نوبهار، رحیم (1393). از تعطیل حد تا الغاگرایی کیفری. نشریۀ پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 18(4)، 123-146.
    11. نوبهار، رحیم (1396). اصل کاربرد کمینه حقوق کیفری. اصل حداقل بودن حقوق جزا. تهران: میزان.
    12. ورعی، سیدجواد (1393). قاعدۀ اختلال نظام؛ مفاد و قلمرو آن در فقه. نشریۀ حکومت اسلامی، (71)، 5-32.
    13. هاشمی شاهرودی، سیدمحمود (1375). کاوشی دربارۀ اختیار ولی امر در عفو کیفرها. نشریۀ فقه اهل‌بیت، (7)، 43-76.

     

    ب) عربی

    1. ابن ادریس، محمد بن علی (1387). کتاب السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. ج 6، چ اول، قم: دلیل ما.
    2. ابن بابویه، محمد بن علی (1415ق). المقنع. قم: موسسۀ الامام هادی(ع).
    3. ابن براج، عبدالعزیز بن نحریر (1406ق). المذهب. ج2، قم: مؤسسۀ النشر الاسلامی.
    4. ابن زهره، حمزه بن علی (1417ق). غنیه النزوع الی علمی الاصول و الفروع. ج 1، قم: مؤسسة الإمام الصادق علیه‌السلام.
    5. تبریزی، جواد (1376). اسس الحدود و التعزیرات. قم: بی‌نا.
    6. حرانی، حسین بن شعبه (1404ق). تحف العقول عن آل الرسول (ص). چ دوم، قم: مؤسسۀ النشر الاسلامی.
    7. حلی، حسن بن یوسف (1420ق). تحریر الاحکام الشرعیه علی مذهب الامامیه، ج 5، قم: مؤسسۀ الامام الصادق (ع).
    8. حلی، حسن بن یوسف (1374). مختلف الشیعه فی احکام الشریعه. ج 9، قم: مؤسسۀ النشر الاسلامی.
    9. خوئی، سیدابوالقاسم (1428ق). مبانی تکمله المنهاج. ج 41، چ سوم، قم: مؤسسۀ احیا آثار الامام خوئی.
    10. خوئی، سیدابوالقاسم (1410ق). محاضرات فی اصول الفقه. فیاض، محمداسحاق، ج 2، قم: انصاریان.
    11. رشتی، میرزا حبیب‌الله (بی‌تا). بدائع الافکار. ج 1، چ اول، قم: مؤسسۀ آل‌البیت علیهم السلام لاحیاء التراث.
    12. شیرازی، سیدمحمد (بی‌تا). الفقه: موسوعه استدلالیه فی الفقه الاسلامی (کتاب الشهادات). ج 87، قم: مؤسسۀ الفکر الاسلامی، بی‌تا.
    13. صافی گلپایگانی، لطف‌الله (بی‌تا). التعزیر، احکامه و حدوده. قم: دفتر معظم له.
    14. طبرسی، فضل بن حسن (1408). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار المعرفه.
    15. طوسی، محمد بن حسن (1411). الخلاف. ج 5، چ دوم، قم: مؤسسۀ النشر الاسلامی.
    16. طوسی، محمد بن حسن (1400). النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوی. بیروت: دارالکتاب العربی.
    17. عاملی، محمد بن حسن (بی‌تا). وسائل الشیعه. ج 11، تهران: انتشارات مکتبه الاسلامیه.
    18. عاملی، محمد بن حسن (بی‌تا). وسائل الشیعه. ج 18، تهران: انتشارات مکتبه الاسلامیه.
    19. عاملی، محمد بن حسن (بی‌تا). وسائل الشیعه. ج 19، بیروت: دار احیا التراث العربی.
    20. عراقی، ضیاءالدین (1417). نهایه الافکار، ج 1، قم: مؤسسۀ النشر الاسلامی.
    21. غروی اصفهانی، محمدحسین (1409). الطلب و الاراده. چ اول، قم: مؤسسۀ النشر الاسلامی.
    22. فاضل موحدی لنکرانی، محمد (1427). تفصیل الشریعه (الحدود). چ سوم، قم: مرکز فقه الائمه الاطهار (ع).
    23. کاشف‌الغطاء، محمدحسین (بی‌تا). اصل الشیعه و اصولها. بی‌جا: مؤسسۀ الامام علی(ع.
    24. گلپایگانی، محمدرضا (1412ق). الدر المنضود فی احکام الحدود. ج 2، قم: دار القرآن الکریم.
    25. گلپایگانی، محمدرضا (بی‌تا). مجمع المسائل. ج 3، قم: دار القرآن الکریم.
    26. محقق حلی، جعفر بن حسن (1408ق). شرائع الاسلام فی المسائل الحلال و الحرام. ج 4، قم: اسماعیلیان.
    27. مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی (1403ق). بحارالانوار. ج 71، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    28. مغربی، نعمان بن محمد تمیمی (1385). دعائم الاسلام. ج 2، چ دوم، قم: مؤسسۀ آل البیت.
    29. مکارم شیرازی، ناصر (1422ق). بحوث فقهیه مهمه. چ اول، قم: مدرسه الامام علی بن ابی طالب ­(ع).
    30. منتظری، حسینعلی (1409ق). دراسات فی ولایه الفقیه و فقه الدوله الاسلامیه. ج 2، قم: مرکز العالمی للدراسات الاسلامیه.
    31. منتظری، حسینعلی (بی‌تا). کتاب الحدود. قم: دارالفکر.
    32. مؤسسۀ دائره‌المعارف فقه اسلامی (1382). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌بیت علیهم السلام. ج 2، چ اول، قم: مؤسسۀ دائره‌المعارف فقه اسلامی.
    33. موسوی اردبیلی، عبدالکریم (1427ق). فقه الحدود و التعزیرات. ج ۱، چ دوم، قم: مؤسسۀ النشر لجامعة المفید.
    34. موسوی اردبیلی، عبدالکریم (1427ق). فقه الحدود و التعزیرات. ج 2، چ دوم، قم: موسسۀ النشر لجامعة المفید.
    35. موسوی خوانساری، احمد (1355). جامع المدارک فی شرح المختصر النافع. ج 7، چ دوم، تهران: مکتبه الصدوق.
    36. نجفی، محمدحسن (1362). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. ج 41، بیروت: دار احیا التراث العربی.
    37. نراقی، احمد بن محمدمهدی (1375). عوائد الایام. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
    38. نراقی، احمد بن محمدمهدی (بی‌تا). مستند الشیعه فی احکام الشریعه. ج 2، قم: مؤسسۀ آل‌البیت لإحیاء التراث.

    52. هاشمی شاهرودی، سیدمحمود (1433ق). قرائات فقهیه معاصره. ج 1، چ اول، قم: مؤسسۀ دائره‌المعارف الفقه الاسلامی.

مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی
دوره 55، شماره 1
خرداد 1404
صفحه 47-27

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار