واکاویِ مبانی و جلوه‌هایِ کمینه‌گرایی در حقوقِ ایران با نگاهی به حقوق اِیالاتِ مُتحد آمریکا

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسنده

دانش آموخته دکتری تخصصی حقوق کیفری و جرم شناسی از دانشگاه تهران- مدرس دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی

چکیده
رویکردِ کمینه‌گراییِ کیفری به‌عنوان یکی از تحولاتِ نوین در سیاست‌هایِ کیفری، بر کاهش استفاده از مجازات‌های حبس و جایگزینی آن با تدابیر اصلاحی و پیشگیرانه تأکید دارد. این پژوهش با هدف بررسی مبانی میل به کمینه‌گرایی کیفری در قانون کاهش حبس تعزیری مصوب ۱۳۹۹ و مقایسه آن با نظام حقوقی آمریکا انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که گرایش به کیمنه‌گرایی کیفری، ریشه در دیدگاه‌های جرمشناختی مانند نظریه‌های ناتوانی اجتماعی، روان‌شناسی جرم، عدالت ترمیمی و مارکسیستی دارد که بر ناکارآمدی زندان در اصلاح مجرمان و افزایش چرخه جرم تأکید می‌کنند. از منظر حقوق کیفری نیز، اصلاح‌پذیری مجرمان، کاهش هزینه‌هایِ اقتصادی، تناسب مجازات، حفظ حقوق بشر و ناکارآمدی سیستم زندانبنی ازجمله مبانی این رویکرد در محسوب می‌شوند. در نظام کیفری آمریکا، به‌ویژه پس از تصویب قانون کاهش خطر بازگشت مجدد زندانیان به حبس (۲۰۱۸)، سیاست‌هایِ کمینه‌گرایانه با تمرکز بر کاهش مدت حبس، بهبود شرایط زندان‌ها، اجرای برنامه‌های اصلاحی و بازپروری، و کاهش نابرابری‌های اقتصادی-اجتماعی در اجرای عدالت دنبال شده است. در مقایسه با آمریکا، اصلاحاتِ کیفری ایران عمدتاً بر کاهش مجازات‌هایِ تعزیری و توسعه نهادهای ارفاقی متمرکز بوده است. پژوهش حاضر که با روش توصیفی- تحلیلی تدوین یافته نشان می‌دهد که کمینه‌گرایی کیفری می‌تواند به کاهش جمعیت زندانیان، کاهش هزینه‌های دولت، و افزایش کارآمدی عدالت کیفری کمک کند. بااین‌حال، اجرای موفق این رویکرد در ایران مستلزم توسعه سیاست‌های جایگزین، نظارت مؤثر بر اجرای مجازات‌های غیرحبسی، و گسترش برنامه‌های حمایتی و اصلاحی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

An analysis of the foundations and manifestations of minimalism in Iranian law with a look at the law of the United States of America

نویسنده English

adnan omrani far
A graduate of Tehran University
چکیده English

The penal minimalist approach, as one of the new developments in penal policies, emphasizes reducing the use of prison sentences and replacing them with corrective and preventive measures. This research aims to examine the foundations of the tendency towards penal minimalism in the Penal Reduction Law approved in 2020 and compare it with the American legal system. The research findings show that the tendency towards penal minimalistism is rooted in criminological perspectives such as social disability theories, criminal psychology, restorative and Marxist justice, which emphasize the ineffectiveness of prison in reforming criminals and increasing the cycle of crime. From the perspective of criminal law, the reformability of criminals, reducing economic costs, proportionality of punishment, protection of human rights, and the inefficiency of the prison system are among the foundations of this approach. In the American penal system, especially after the enactment of the Prisoner Recidivism Reduction Act (2018), minimalist policies have been pursued with a focus on reducing prison terms, improving prison conditions, implementing correctional and rehabilitation programs, and reducing socio-economic inequalities in the administration of justice. In comparison to the United States, Iranian penal reforms have mainly focused on reducing custodial sentences and developing leniency institutions. The present study, which was developed using a descriptive-analytical method, shows that penal minimalism can help reduce the prison population, reduce

کلیدواژه‌ها English

Criminal minimalism
reduction of prison sentences
penal policy
reform and rehabilitation
American legal system
1- احمدزاده، رسول؛ تام، مجتبی (1400). ملاحظاتی دربارة قانون کاهش مجازات حبس تعزیری. ویراست دوم، چ سوم، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوة قضاییه.
2- اردبیلی، محمدعلی (1399). حقوق جزای عمومی. ج3، چ بیستم، تهران: میزان.
3- محسن برهانی؛ نوری زینال، المیرا (1396). تعزیرات، هزینه‌های جرم و عدالت ترمیمی. همایش بین‌المللی عدالت ترمیمی و پیشگیری از جرم، تهران.
4- جهانبخش، اسماعیل؛ ترکی هرچگانی، محبوبه (1395). بررسی عوامل اجتماعی- اقتصادی مؤثر بر جرم زنان زندانی شهر شهرکرد. پژوهش اجتماعی، 6(2). 119-144.
5- حسینی، سیدحمید؛ محمودی جانکی، فیروز؛ پاکزاد، بتول  (1402). حق بر مجازات نشدن؛ چیستی و هستی. مجلۀ حقوقی دادگستری، 87(123), 95-117.
6- دادفر، محبوبه (1397). روانشناسی قانونی: ضرورتی در نظام عدالت کیفری ایران. مجله پیشرفت‌های نوین در علوم رفتاری، 3(26). 17- 52.
7- رستمی، هادی (1399). حقوق کیفری و لیبرالیسم، بررسی کیفر در سنت فلسفی لیبرال. چ اول، تهران: نگاه معاصر.
8- رضوی فرد، بهزاد  (1391). کارامدی و ناکارامدی کیفر حبس در حقوق بین‌الملل کیفری. فصلنامۀ پژوهش حقوق کیفری، 1(1)، 181-203.
9- ساقیان، محمدمهدی (1393). ﺗﻘﻮﯾﺖ‌ ﺣﻘﻮق و آزادی‌ﻫﺎی ﻣﺘﻬﻢ در ﻣﺮﺣﻠۀ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻣﻘﺪﻣﺎﺗﯽ آﯾﯿﻦ دادرﺳﯽ ﮐﯿﻔﺮی مصوب 1392. پژوهش‌های حقوق کیفری، 6(14). 113- 136.
10- شیداییان، مهدی و همکاران (1400). تحلیل نسبت مصلحت‌سنجی تعقیب کیفری با نظم عمومی و امنیت اجتماعی. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 10( 1). 79-116.
11- علیوردی‌نیا، اکبر؛ حسنی، محمدرضا (1393). شرمساری بازپذیرکننده به‌مثابۀ راهبرد فرهنگی در کنترل جرم. فصلنامۀ راهبرد اجتماعی فرهنگی، 3(1)، 40-72.
12- عمرانی‌فر، عدنان؛ شیدائیان آرانی، مهدی؛ عالی‌پور؛ حسن  (1403). شاخصه‌های «ایراد اتهام» در نظام‌های حقوقی کامن‌لا و رومی‌ژرمنی با نگاهی به حقوق ایران. مجلۀ حقوقی دادگستری، 88(126)، 249-272.
13- عمرانی‌فر، عدنان؛ شیداییان، مهدی؛ میرخلیلی، سید محمود  (1399). جایگاه شعبۀ مقدماتی در دیوان بین‌الملل کیفری و امکان‌سنجی پیش‌بینی آن در حقوق ایران. پژوهشنامۀ حقوق تطبیقی، 4(2)، 162-179.
14- عمرانی‌فر، عدنان؛ شیدائیان، مهدی؛ عالی‌پور، حسن (1403). تأسیس مرحلۀ «اِیرادِ اتهام» در حقوق ایران با نگاهی به حقوق انگلستان (از ملزومات تا ارائۀ مدل مطلوب). فصلنامۀ تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، 7(24)، 39-73.
15- عمرانی‌فر، عدنان (1403). بایسته‌های «ایراد اِتهام» در حقوق انگلستان و امکان‌سنجی تأسیس آن در حقوق ایران. مطالعات حقوق بشر اسلامی، 13(3)، 210- 245.
16- عمرانی‌فر، عدنان؛ زندی، محمدرضا؛ شریفی‌نیا، شادی (1399). بررسی یک پروندۀ قتل از منظر حقوق کیفری و مبانی جرم‌شناختی (بررسی موردی: قتل بنیتا). فصلنامۀ قضاوت، 20(101)، 127-151.
17- علیوردی‌نیا، اکبر؛ حسنی، محمدرضا  (1394). شرمسارسازی بازپذیرکننده و بزهکاری: آزمون تجربی نظریة تلفیقی بریث ویت. مجلۀ جامعه‌شناسی ایران، 16(3)، 3-37.
18- روستایی، مهرانگیز؛ رحمانیان، حامد . (1400). مدنی‌سازی حقوق کیفری در پرتو قانون کاهش مجازات حبس تعزیری. مجلۀ حقوقی دادگستری، 85(113، 161-184.
19- رستمی، هادی؛ برزگر، مهری  (1401). کمینه‌گرایی در قانون کاهش مجازات‌ حبس تعزیری (1399) و چالش‌های فراروی آن. پژوهشنامۀ حقوق کیفری، 13(1)، 75-97.
20- نصر، امین؛ قاسمی، راضیه  (1402). ارزیابی قانون کاهش مجازات حبس تعزیری از منظر سیاست‌جنایی ریسک‌مدار. پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی، 11(22، 39-68.
21- غلامی، حسین (1393). سیاست کیفری چهارده کشور جهان دربارۀ عفو و تخفیف مجازات جرایم مواد مخدر. فصلنامۀ سلامت اجتماعی و اعتیاد، 1(1). 45- 69.
22- فوکو، میشل( 1392)، مراقبت و تنبیه: تولد زندان. ترجمۀ نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، نشر نی.
23- چگینی، حامد؛ کاظمی، سید سجاد  (1402). چالش‌های کیفر گذاری «سرقت‌ خرد» از رهگذر قانون کاهش مجازات حبس تعزیری 1399. پژوهشنامۀ حقوق کیفری، 14(1)، 7-31.
24- ماکسل، گابریل؛ موریس، الیسون . (1382). عدالت ترمیمی؛ الگوی جدید تفکر در امور کیفری. پژوهش حقوق عمومی، 5(9)، 183-205.
25- مؤذن‌زادگان، حسنعلی (1389). پروندۀ شخصیت متهمان و ضرورت تشکیل آن در مرحلۀ تحقیقات مقدماتی دادرسی کیفری. فصلنامۀ پژوهش حقوق، 12(30). 88-110.
26- ﻧﺠﻔﻲﺍﺑﺮﻧﺪﺁﺑﺎﺩﻱ، ﻋﻠﻲﺣﺴﻴﻦ؛ ﻫﺎﺷ‌‌‌مﺑﻴﮕﻲ، ﺣﻤﻴـﺪ (1390). ﺩﺍﻧﺸـﻨﺎﻣۀ جرم‌شناسی. چ ﺩﻭﻡ،ﺗﻬﺮﺍﻥ: ﮔﻨﺞ ﺩﺍﻧﺶ.
27- ولد، جرج و دیگران(1394). جرم‌شناسی نظری. ترجمۀ علی شجاعی، چ هشتم، تهران: سمت.
28- یوسفی، ایمان؛ رئیسی، محمدصادق (1392). بررسی انتقادات وارد بر نهاد بازپرسی. مجلۀ حقوق دادگستری، 4(82)، 218- 245.